หนังสือรอบรู้เรื่องจัดฟัน
จัดทำโดย สมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทย
พิมพ์ครั้งที่ 2 ราคาพิเศษ ของมีจำนวนจำกัด
รีบสั่งจองด่วน!!!
ราคาหน้าปกเล่มละ 99 บาท
ราคาจำหน่าย 50 เล่มขึ้นไป เล่มละ 60 บาท ค่าจัดส่ง 200 บาท ทั่วประเทศ
ถ้าสั่ง 1 เล่ม ราคา 100 บาท (รวมค่าส่งแล้ว)
โอนเงินเข้าบัญชี ธ.กรุงศรีอยุธยา สาขาสยามสแควร์ บัญชีออมทรัพย์
ชื่อบัญชี “สมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทย”
เลขที่ 123 -1-16694 -5
แล้ว FAX รายละเอียดมาที่ 02-424-6996
ชำระเงินโดยบัตรเครดิตคลิกที่นี่
อย่าลืมบวกค่าส่ง 200 บาทด้วยนะครับ
หลังจากทำรายการชำระเงินเรียบร้อยแล้ว
ท่านจะได้รับ Email ยืนยันจาก krungsriepay.com กรุณา forward mail ที่ได้รับการยืนยัน พร้อมแจ้งรายละเอียด
จำนวนหนังสือ ชื่อ ที่อยู่สำหรับจัดส่ง และ เบอร์โทรศัพท์ที่ติดต่อสะดวก มายัง prinya@yahoo.com ด้วยครับ
สงสัยสอบถามที่ ทพ.ปริญญา ปฐมกุลมัย 089-696-2233
คำปรารภ
ตลอดระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมา สมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทยได้เผยแพร่ความรู้ที่ถูกต้องเกี่ยวกับการจัดฟัน ตั้งแต่ก่อนตัดสินใจ เหตุผลและความจำเป็น การเลือกทันตแพทย์จัดฟัน ขั้นตอนระหว่างและหลังจัดฟัน เพื่อให้คนที่กำลังตัดสินใจจัดฟันได้เตรียมตัวและรู้ว่าตัวเองมีความ
จำเป็นมากน้อยแค่ไหน
สิ่งที่สมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทยเป็นกังวลมากคือกระแสการจัดฟันที่กลายเป็นแฟชั่นในกลุ่มวัยรุ่น และที่น่าเป็นห่วงมากที่สุดคือ การใช้วัสดุแปลกปลอมที่เป็นพิษต่อร่างกายมาทำเครื่องมือจัดฟัน อาจทำให้เกิดโรคร้ายแรงในช่องปาก ยากต่อการรักษา เสียทั้งเงินและเวลาโดยไม่จำเป็น
หนังสือ “รอบรู้เรื่องจัดฟัน” เล่มนี้จึงเป็นแหล่งข้อมูลเบื้องต้นที่เหมาะสำหรับผู้ที่กำลังตัดสินใจจะจัดฟัน ผู้ปกครองที่จะให้ลูกหลานจัดฟันก็ควรศึกษาข้อมูลเตรียมไว้เพื่อให้ผลการรักษาประสบความสำเร็จมากที่สุด
ผมขอขอบคุณกองบรรณาธิการและคณะกรรมการสมาคมทันตแพทย์จัดฟันทุกท่าน ที่ช่วยกันรวบรวมข้อมูลและเรียบเรียงเนื้อหา จัดพิมพ์จนสำเร็จ เป็นรูปเล่มที่สมบูรณ์ ผมหวังว่าหนังสือเล่มนี้จะเป็นประโยชน์แก่ผู้อ่านทุกท่านในเรื่องการจัดฟัน สมดังเจตนารมณ์และวัตถุประสงค์ของสมาคม
คำนำ
การจัดฟันถือเป็นกระแสฮิตติดอันดับของวัยรุ่น จนเกิดคำถามขึ้นมากมายในหมู่ประชาชนและผู้ปกครองที่หวังดีต่อบุตรหลานว่า ทำไมต้องจัดฟัน ทำไมเด็กสมัยนี้จัดฟันกันมากเหลือเกิน และอีกทั้งหลายคนยังไม่เข้าใจวัตถุประสงค์ที่แท้จริงของการจัดฟัน และเมื่อคิดจะจัดฟันก็ไม่รู้ว่าจะเริ่มต้นเมื่อไรและอย่างไรดี เพื่อให้ได้สิ่งที่ดีที่สุดแก่บุตรหลานของตนเอง
ดังนั้น สมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทยจึงจัดทำหนังสือ “รอบรู้เรื่องจัดฟัน” ขึ้น เพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับการจัดฟันในแง่มุมต่าง ๆ เพื่อ เป็นข้อมูลแก่ประชาชนก่อนการตัดสินใจจัดฟัน ซึ่งจะทำให้ผู้ป่วยมีความรู้เกี่ยวกับเครื่องมือจัดฟันชนิดต่าง ๆ การดูแลเครื่องมือในระหว่างจัดฟันรวมทั้งผลข้างเคียงของการจัดฟันและวิธีการดูแลให้ฟันสวยคงทนตลอดไป
ตลอดเวลาที่ผ่านมา สมาคมได้พยายามที่จะเผยแพร่ความรู้ที่ถูกต้อง เกี่ยวกับการจัดฟันแก่ประชาชนทุกระดับให้มากที่สุด ซึ่งหนังสือเล่มนี้เป็นแนวทางหนึ่งที่สมาคมหวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะเป็นประโยชน์แก่ประชาชนทุกท่าน และสมาคมยินดีรับฟังความคิดเห็นและตอบข้อซักถามของทุกท่านทาง www.thaiortho.org
บรรณาธิการ
เริ่มจัดฟัน…………………………………………………… 7
การสบฟันผิดปกติ………………………………………. 25
แผนการรักษาทางทันตกรรมจัดฟัน…………………. 35
เครื่องมือจัดฟันและการดูแล…………………………… 49
ผลของการจัดฟัน…………………………………………… 69
การจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร……………… 77
รีเทนเนอร์ (เครื่องมือคงสภาพฟัน)…………………… 83
คำถามจากผู้ป่วย…………………………………………… 87
1
เริ่มจัดฟัน
การจัดฟันคืออะไร
การจัดฟันเป็นสาขาหนึ่งทางทันตกรรม ที่วิเคราะห์ วินิจฉัยวางแผนป้องกัน และรักษาความผิดปกติของการเรียงฟันและการสบฟัน รวมทั้งปัญหาที่เกี่ยวข้องกับตำแหน่งและขนาด ของขากรรไกร ตลอดจนความสัมพันธ์ของขากรรไกรกับใบหน้า
จัดฟันเพื่ออะไร
การจัดฟันเป็นการรักษาเพื่อให้มีการสบฟันที่ดีขึ้น เพื่อการบดเคี้ยวอาหารที่มีประสิทธิภาพ
รวมทั้งอาจลดปัจจัยเสี่ยงในการเกิดฟันผุหรือโรคเหงือกอันเนื่องมาจากความลำบากในการทำความสะอาด
ฟันและเหงือกในบริเวณที่ฟันเรียงตัวผิดปกติ หลีกเลี่ยงการเกิดรอยสึกของฟันจากการเรียงฟันหรือสบฟัน
ที่ไม่เหมาะสม และยังอาจช่วยเสริมบุคลิกภาพจากการที่มีฟันเรียงกันสวยงาม
ทันตแพทย์จัดฟันคือใคร
คือทันตแพทย์ที่เรียนต่อในหลักสูตรเฉพาะทางจัดฟันระยะเวลาประมาณ 2 – 3 ปี ซึ่งได้รับการรับรองจากทันตแพทยสภาและความเห็นชอบ จากสมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทย ทันตแพทย์จัดฟันที่มี
คุณสมบัติดังกล่าวสามารถสมัครเป็นสมาชิกสามัญของสมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทย และทันตแพทย์จัดฟันที่ได้รับวุฒิบัตรหรืออนุมัติบัตรจากทันตแพทยสภา ถือว่าเป็นทันตแพทย์ผู้มีความรู้ความ
ชำนาญในการประกอบวิชาชีพทันตกรรมจัดฟัน
บทบาทของทันตแพทย์ทั่วไปในการจัดฟัน
ทันตแพทย์ทั่วไปดูแลทันตสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วยโดยการตรวจฟันและขูดหินปูนเป็นระยะ ๆ หากตรวจพบความผิดปกติในการสบฟัน ทันตแพทย์ทั่วไปจะส่งผู้ป่วยมารับคำปรึกษาและการรักษาจากทันตแพทย์จัดฟัน อย่างไรก็ตาม ทันตแพทย์ทั่วไปสามารถให้การรักษาทางทันตกรรมจัดฟันแก่ผู้ป่วยได้ แต่ต้องพิจารณาให้การรักษาเฉพาะกรณีที่เหมาะสมตามความรู้ความสามารถของทันตแพทย์ผู้นั้นโดยคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดแก่ผู้ป่วยเป็นสำคัญ
ควรเลือกหมอหรือคลินิกที่จะไปจัดฟันอย่างไร
หลายคนตัดสินใจจัดฟันกับทันตแพทย์จัดฟันตามคำแนะนำของเพื่อน ๆ พี่ ๆ น้อง ๆ ส่วนคนที่ยัง
ไม่เคยมีข้อมูลเลยก็ไม่ต้องกังวล สามารถหาข้อมูลและตรวจสอบรายชื่อทันตแพทย์จัดฟันที่ได้รับการ
รับรองจากสมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทยได้ที่ www.thaiortho.org
อยากจัดฟัน แต่ไม่รู้จะเริ่มต้นอย่างไร
เริ่มต้นจากให้ทันตแพทย์ตรวจลักษณะการสบฟัน เมื่อพบว่าฟันสบผิดปกติ ควรได้รับคำปรึกษาจาก
ทันตแพทย์จัดฟันเฉพาะทางเพื่อวางแผนและรับการรักษาซึ่งทันตแพทย์จะถ่ายเอกซเรย์และพิมพ์ฟัน เพื่อดำเนินการ ขั้นตอนต่อไป
ขั้นตอนการตรวจก่อนจัดฟันมีอะไรบ้าง
ซักประวัติทั่วไปและตรวจสุขภาพช่องปาก ต้องไม่มีฟันผุ ไม่เป็นโรคเหงือก เมื่อสุขภาพปาก
พร้อม ทันตแพทย์จะเอกซเรย์ฟันทั้งปากและศีรษะ ทำแบบพิมพ์ปากจำลอง ถ่ายรูปฟันและใบหน้า
เพื่อนำมาเป็นข้อมูลในการวางแผนรักษา ประเมินเวลาและค่าใช้จ่ายทั้งหมด
ในกรณีที่มีแผนการรักษามากกว่าหนึ่งแผน คนไข้คือผู้เลือกว่าต้องการทำตามแผนใด โดย
ปรึกษาร่วมกับทันตแพทย์จัดฟัน และควรซักถามข้อสงสัยต่าง ๆ ให้ชัดเจนก่อนตัดสินใจ
ต้องตรวจสุขภาพฟันก่อนจัดฟันไหม
แน่นอนที่สุด สุขภาพปากต้องดีเยี่ยม อุดฟันผุให้เรียบร้อยขูดหินปูนให้เกลี้ยง รักษาโรคเหงือกให้หายหรือควบคุมให้ดี และระหว่างจัดฟันต้องดูแลสุขภาพปากให้สะอาด รับการตรวจและขูดหินปูน
เป็นระยะอย่างน้อยทุก 6 เดือน
อายุเท่าไรควรเริ่มจัดฟัน
ขึ้นอยู่กับลักษณะการสบฟันและการเจริญเติบโตของขากรรไกร แม้เด็กส่วนใหญ่จะเริ่มจัดฟัน
ในฟันแท้ แต่ก็ควรได้รับการตรวจเบื้องต้นเมื่ออายุประมาณ 8 ปี หากพบปัญหาที่จะรุนแรงขึ้นถ้า
ไม่ได้รับการแก้ไข เราสามารถเริ่มจัดฟันในฟันน้ำนมหรือในฟันชุดผสมได้ (อายุ 8 – 10 ปี) ซึ่งมักมีเป้าหมาย
ในการรักษาเฉพาะเรื่อง และเป็นการจัดฟันเพียงบางส่วนเท่านั้น เมื่อผู้ป่วยเข้าสู่ระยะฟันแท้มักต้อง
จัดฟันทั้งปากต่อไป แต่ส่วนใหญ่เด็กมักพร้อมจัดฟันเมื่อฟันน้ำนมซี่สุดท้ายใกล้หลุด ประมาณอายุ 10 – 12 ปี
ผู้ใหญ่อายุไม่เกินเท่าไรจึงยังจัดฟันได้
แม้ว่าการเคลื่อนฟันในผู้ใหญ่จะช้ากว่าเด็ก และมีโอกาสเกิดเหงือกร่นที่บริเวณ โคนฟันได้มาก แต่ผู้ใหญ่ก็
สามารถจัดฟันได้โดยไม่จำกัดอายุ เพียงคุณมีสุขภาพเหงือก ฟัน และกระดูกที่แข็งแรงเพียงพอที่จะรองรับการเคลื่อนของฟัน และมีความจำเป็นต้องจัดฟัน
ต้องไปพบทันตแพทย์
จัดฟันบ่อยแค่ไหน
ทุก 4 – 6 สัปดาห์ หรือตามที่ทันตแพทย์จัดฟันแนะนำ
ระยะเวลาจัดฟันนานเท่าไร
สำหรับการจัดฟันแบบติดแน่น ใช้เวลาประมาณ 2 – 3 ปี ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของการสบฟันผิดปกติ การเจริญเติบโตของขากรรไกร ความร่วมมือในการไปพบแพทย์ตามนัด การรักษาความสะอาด การดูแล
เครื่องมือ และการใส่ยางดึงฟันหรือเครื่องมืออื่น ๆ ตามที่ทันตแพทย์จัดฟันแนะนำ เนื่องจากความร่วมมือของผู้ป่วยมีผลต่อการจัดฟันมาก
“ความร่วมมือของผู้ป่วยมีผลต่อการจัดฟันมาก”
ทำไมบางคนจัดฟันหลายปีไม่เสร็จ
บางคนอาจมีการสบฟันหรือขากรรไกรผิดปกติมากกว่าคนอื่น หรือมีระบบกล้ามเนื้อที่ทำงานผิดลักษณะมาก เช่น ลิ้นดุนฟัน นอนกัดฟัน กัดเน้นฟัน หรือไม่ให้ความร่วมมือกับทันตแพทย์จัดฟันเท่าที่ควร เช่น ไม่มาตามนัดทำเครื่องมือเสียหายบ่อย ไม่ใส่ยางดึงฟันหรือเครื่องมือเสริมอื่น ๆ จึงทำให้การรักษายืดเยื้อออกไป
การจัดฟันต้องใช้ค่าใช้จ่ายเท่าไร
เครื่องมือจัดฟันแบบติดแน่นใช้เวลาในการรักษาประมาณ 2 ปี ค่าใช้จ่ายประมาณ 40,000 -
50,000 บาท หรือมากกว่านี้ ขึ้นอยู่กับเครื่องมือที่ใช้ ระยะเวลา และสถานพยาบาลของรัฐหรือเอกชน ทั้งนี้ไม่รวมค่าใช้จ่ายในการผ่าตัดขากรรไกร การวินิจฉัย การอุดฟัน ขูดหินปูน เอกซเรย์ และถอนฟัน โดยสามารถชำระเป็นงวด ๆ ได้ ตามนโยบายของสถานพยาบาลนั้น ซึ่งควรสอบถามรายละเอียดค่าใช้จ่ายให้ชัดเจนก่อนรับการรักษา
การจัดฟันเป็นแฟชั่นหรือไม่
การจัดฟันเหมาะสำหรับคนที่มีปัญหาการสบฟันผิดปกติเท่านั้นแต่ก็มีวัยรุ่นบางส่วนเห็นสีสันสวยงามของยางรัดเหล็กจัดฟันเป็นเครื่องประดับ อ๊ะ !!…อย่าเชียวนะ อันตรายร้ายแรงอาจจะมาเยือนช่องปาก
ของคุณถ้าจัดฟันแบบผิดวิธี
การเอาเครื่องมือที่เลียนแบบ เครื่องมือจัดฟันมาใส่ฟันตามแฟชั่นมีผลเสียอะไรไหม
อี๋ !!…แค่พูดก็ชวนขนลุกแล้วเพราะเราไม่รู้เลยว่าอุปกรณ์เลียนแบบ เครื่องมือจัดฟันทำมาจากวัสดุอะไร สะอาดพอไหม สกปรกหรือเปล่า ซึ่ง อาจเกิดปัญหาติดเชื้อหรือเครื่องมือกดทับเนื้อเยื่อ หรืออาจเกิดการ
เคลื่อนฟันที่ผิดได้ นอกจากนี้ขั้นตอน การผลิตก็ไม่ได้ป้องกันเชื้อโรคและอาจจะผ่านมือหรือน้ำลายของ
ผู้อื่นมาก่อน และยังอาจเกิดผลกระทบต่อการบดเคี้ยวอาหาร จึงไม่ควรเสี่ยงอย่างยิ่ง
2
การสบฟันผิดปกติ
การสบฟันปกติเป็นอย่างไร
ฟันที่สบปกติจะมีการเรียงตัวของฟันเป็นระเบียบในแต่ละขา-กรรไกร และเมื่อสบฟัน ฟันบนจะ
คร่อมฟันล่างโดยรอบ และฟันหน้าบนจะห่างจากฟันหน้าล่างประมาณ1 มิลลิเมตร และสบครอบฟันหน้า
ล่างลึกประมาณ 1 – 2 มิลลิเมตรดังภาพ
ลักษณะของการสบฟันผิดปกติมีอะไรบ้าง
ลักษณะที่พบได้บ่อย ๆ ได้แก่ฟันซ้อนเก ฟันยื่น ฟันห่าง ฟันสบลึก ฟันสบเปิดด้านหน้า ฟันสบเปิดด้านข้าง ฟันบนสบยื่นกว่าฟันล่าง ฟันล่างคร่อมฟันบนสาเหตุของการสบฟันผิดปกติเกิดจากอะไร
มีสาเหตุหลัก 2 ประการ คือ กรรมพันธุ์และสิ่งแวดล้อม
สาเหตุจากกรรมพันธุ์ เกิดจากการถ่ายทอดลักษณะของฟัน จำนวนซี่ฟัน ขนาดและตำแหน่งของขากรรไกรจากพ่อแม่มายังลูก ได้แก่ ฟันหายฟันเกิน ความไม่สัมพันธ์กันระหว่างขนาดฟันและขนาดของขากรรไกรเช่น ฟันที่มีขนาดใหญ่ในขากรรไกรที่เล็กจะทำให้เกิดการซ้อนเกของฟันหรือในทางกลับกัน ฟันที่ขนาดเล็กแต่มีขากรรไกรใหญ่จะเกิดช่องห่างระหว่างฟันได้ นอกจากนี้ความผิดปกติของการสบฟันที่เกิดจากความ
ผิดปกติแต่กำเนิด เช่น ปากแหว่งเพดานโหว่ ก็มีการถ่ายทอดทางพันธุกรรมเช่นกัน
สาเหตุจากสิ่งแวดล้อม ได้แก่ การมีนิสัยผิดปกติ เช่น ดูดนิ้ว หายใจ ทางปาก ลิ้นดุนฟัน การสูญเสียฟันและไม่ได้ใส่ฟันทดแทน ทำให้ฟันข้างเคียงล้มหรือไม่มีที่ขึ้น หรือการเกิดอุบัติเหตุบริเวณใบหน้า ก็สามารถ ทำให้เกิดความผิดปกติของการสบฟันได้
การดูดนิ้วมีผลต่อฟันอย่างไร
ทำให้เกิดการสบเปิดด้านหน้า และมีผลต่อการเจริญเติบโตของขากรรไกร มักพบฟันหน้าบนเหยิน และบางรายเกิดการสบคร่อมด้านหลังร่วมด้วย ในเด็กที่เป็นไม่มากปัญหาอาจลดลงเองได้บ้างหลังเลิกดูดนิ้วแต่ส่วนใหญ่ต้องได้รับการแก้ไขด้วยการจัดฟันต่อไป
เด็กควรเลิกดูดนิ้วเมื่อไร
ควรเลิกก่อนอายุ 3 ขวบ หรืออย่างช้าที่สุดก็ก่อนฟันแท้ขึ้น
คือประมาณ 6 ขวบ
มีวิธีช่วยให้เด็กเลิกดูดนิ้วอย่างไรบ้าง
อาจต้องใช้ลูกล่อลูกชนเบี่ยงเบนความสนใจแบบสุดฤทธิ์ในรายที่ยังเด็กมาก ส่วนเด็กโตอาจหาเหตุผลอธิบาย ส่งเสริมให้เลิกด้วยตัวเอง แต่ถ้าทำอะไรก็ไม่เป็นผล ควรขอคำปรึกษาจากทันตแพทย์ให้ใช้หลัก
จิตวิทยาในการรักษา หรือติดเครื่องมือกันการดูดนิ้วที่ขากรรไกรบนต่อไป
การดูดนมขวดหรือจุกนมปลอมในเด็กโตมีผลต่อฟันอย่างไร
รู้ไหมว่านอกจากจะทำให้ฟันผุง่าย การดูดนมจากขวด ดูดจุกขวดนมหรือจุกนมปลอม จนติดเป็นนิสัย อาจทำให้การสบฟันผิดปกติ ฟันสบคร่อมด้านข้างและสบเปิดด้านหน้าได้
ดังนั้นครบ 1 ขวบเมื่อไร คุณพ่อคุณแม่ควรให้ลูกน้อยดื่มนม จากแก้วแทน หากลูกมีปัญหาการ
เลิกดูดขวดนม ควรปรึกษากุมาร-แพทย์หรือทันตแพทย์สำหรับเด็กเพื่อหาวิธีแก้ไขต่อไป
ฟันน้ำนมมีความสำคัญต่อการสบของฟันแท้หรือไม่
ถึงจะมีอายุสั้นกว่าฟันแท้ แต่รู้หรือไม่ว่า …ฟันน้ำนมก็ทำหน้าที่ได้ดีไม่น้อยหน้า ทั้งบดเคี้ยว ออกเสียง
และกันพื้นที่ให้ฟันแท้ขึ้นมาเรียงตัวอย่างสวยงาม แต่เมื่อใดที่ละเลย ไม่ดูแลฟันน้ำนมให้มีสุขภาพดี อาจหลุด
หรือต้องถอนก่อนเวลาอันควร ผลระยะยาวก็คือ ฟันแท้ที่ขึ้นมาอาจคุด เก หรือไม่ขึ้นเลยก็มีเพราะไม่มีฟันน้ำนมกันพื้นที่ น่าเสียดายที่สุดถ้าต้องถอนฟันแท้ทิ้งหรือต้องผ่าตัดถอนออกมาในรายที่ไม่สามารถรับการจัดฟันได้
3
แผนการรักษาทางทันตกรรมจัดฟัน
ในการจัดฟัน ทำไมต้องมีการถอนฟัน
ในกรณีที่ฟันซ้อนเกมากหรือฟันยื่นมาก การถอนฟันจะทำให้มีช่องว่างเพื่อที่จะเรียงฟันที่ซ้อนเก และ / หรือดึงฟันเข้าเพื่อลดความยื่นโดยช่องที่เกิดจากการถอนฟัน เมื่อจัดฟันเสร็จควรจะถูกใช้หมดโดยไม่
เหลือช่องห่าง ฟันที่มักถูกถอนเพื่อประโยชน์ในการจัดฟันมักเป็นฟันกรามน้อยที่อยู่หลังฟันเขี้ยว อย่างไรก็ตาม ในบางกรณีลักษณะการสบฟันบ่งชี้ให้ถอนฟันตำแหน่งหนึ่ง แต่ต้องมีการปรับเปลี่ยนซี่ที่จะถอนตาม
แผนการรักษาเป็นการถอนฟันซี่อื่นที่มีปัญหาแทน เช่น ฟันที่ผุมากฟันที่มีวัสดุอุดใหญ่ หรือฟันที่มีรูปร่างผิดปกติ เพื่อเก็บฟันที่ดีที่สุดไว้ แต่ทั้งนี้การรักษาอาจจะยุ่งยากซับซ้อน ใช้เวลายาวนานขึ้นกว่าปกติ หรืออาจ
ต้องใช้เครื่องมือพิเศษเพิ่มในการรักษา หรือในทางตรงข้าม ทันตแพทย์จัดฟันอาจจำเป็นต้องถอนฟันปกติ โดยเก็บฟันที่มีวัสดุอุดไว้แทน ขึ้นกับความเหมาะสม โดยทันตแพทย์จัดฟันจะอธิบายแผนการรักษาเป็นราย ๆ ไป
ฟันซี่หน้าไม่ดี ไม่สวย จะถอนออกได้ไหม จะเป็นอันตรายไหม และระยะเวลาการจัดจะนานกว่าปกติไหม
บางกรณีฟันหน้าซี่ข้างอาจมีรูปร่างเล็กผิดปกติ และบางครั้งซี่ตำแหน่ง เดียวกันด้านตรงข้ามอาจหายไปแต่กำเนิด เมื่อจะจัดฟันร่วมกับการถอนฟันเพื่อลดอาการฟันเกหรือฟันยื่น และจัดฟันเพื่อปิดช่องว่างด้าน
ที่ฟันหายมาแต่กำเนิดโดยไม่ต้องใส่ฟันปลอม อาจพิจารณาถอนฟันที่เล็กผิดปกติ ซึ่งถ้าฟันเขี้ยวมีขนาดและสีที่เหมาะสม ทันตแพทย์จะปรับแต่ง ฟันเขี้ยวให้มีรูปร่างเหมือนฟันหน้าและจัดให้ฟันเขี้ยวมาอยู่แทนที่
ฟันห่างสามารถจัดให้ชิดได้ไหม
ก่อนอื่นต้องหาสาเหตุของฟันห่างก่อนว่าเกิดจากการหายไป
ของฟันบางซี่ หรือจากขนาดฟันและกระดูกขากรรไกรไม่ได้
สัดส่วนกัน หรือจากนิสัยการกลืนที่ผิดปกติ ที่ดันฟันมาด้านหน้า
จนห่าง ซึ่งต้องลด ละ เลิกพฤติกรรมการกลืนที่ผิดปกติ หยุด
ใช้ลิ้นดุนฟันหน้า เพื่อป้องกันไม่ให้ฟันกลับมาห่างอีกหลังจัดฟัน
บางกรณีสามารถจัดฟันให้ชิดได้ แต่บางกรณีต้องเหลือช่อง
ใส่ฟันปลอม หรืออุดปิดช่องห่างระหว่างฟัน
สิ่งสำคัญที่สุดคือ การคงสภาพหลังการจัดฟันต้องดีเยี่ยม !!
การตะไบฟันในการจัดฟันคืออะไร
การตะไบฟันคือการลดขนาดหรือตกแต่งรูปร่างฟัน โดยตะไบด้านข้าง
ของฟันบริเวณเคลือบฟันออกเล็กน้อยด้วยกระดาษทรายสำหรับขัดฟัน
หรือหัวกรอ ใช้ในกรณีที่ฟันเกไม่มาก เพื่อลดขนาดฟันในการแก้ฟันเก
นอกจากนี้การตะไบฟันจะใช้ในกรณีที่ฟันบางซี่ โดยเฉพาะฟันหน้า มีรูปร่าง
ฟันไม่สมส่วน หรืออาจใช้ในกรณีตกแต่งรูปร่างฟันหน้าล่างเพื่อให้มีด้าน
ประชิดฟันที่กว้างขึ้น ลดการเหลื่อมซ้อนกันของฟันในอนาคต
การตะไบฟันเจ็บไหม และจะมีผลเสียอะไรไหม
ไม่ต้องกลัว !!…แค่ตะไบเฉพาะส่วนเคลือบฟันเท่านั้น แต่อาจจะ
เจ็บเล็กน้อยเนื่องจากต้องตะไบชิดเหงือก และหลังตะไบควรดูแลรักษา
และตรวจสุขภาพฟันสม่ำเสมอ เพราะการตะไบฟันจะทำให้เคลือบฟัน
บางลง หากฟันผุก็จะลุกลามได้เร็วกว่า
การตะไบฟันเป็นทางเลือกที่ดีทางหนึ่งในผู้ป่วยบางรายที่ผิดปกติ
ไม่มาก เพื่อเลี่ยงการถอนฟัน
เป็นโรคเหงือกจัดฟันได้ไหม
โรคปริทันต์หรือโรคเหงือก คือ
มีคราบหินปูน คราบจุลินทรีย์ใต้เหงือก
เกิดการละลายของกระดูกเบ้าฟัน
ทำให้เกิดปัญหาฟันห่าง ยื่น ห้อย ล้ม
เป็นต้น เมื่อได้รับการรักษาโรคเหงือก
อย่างดีแล้ว การจัดฟันจะช่วยแก้ปัญหา
การเคลื่อนตัวของฟันได้ ด้วยแรงเคลื่อน
น้อย ๆ และต้องดูแลรักษาความสะอาด
ในช่องปากให้ดี ตรวจเช็คเหงือกเป็น
ระยะ และการคงสภาพฟันเป็นเรื่อง
จำเป็นมากในผู้ป่วยโรคเหงือก
ก่อนจัดฟันต้องผ่าฟันคุดไหม
ผู้ป่วยที่จัดฟันในช่วงอายุ 10 – 14 ปีไม่จำเป็นต้อง
ผ่าเอาฟันคุดออก หากไม่ต้องการเคลื่อนฟันกรามไป
ด้านหลังตรงที่มีฟันคุด และฟันคุดนั้นยังอยู่ในกระดูก
ทั้งซี่ แข็งแรง และไม่เบียดเบียนใคร ส่วนผู้ป่วยที่อายุ
มากกว่า 25 ปี ที่ต้องการจัดฟันและตรวจพบว่ามี
ฟันคุดอาจต้องกำจัดออก แต่ก็ต้องพิจารณาเป็นราย ๆ ไป
ซึ่งควรสอบถามจากทันตแพทย์จัดฟันที่ทำการรักษาให้
ส่วนในรายที่จัดฟันเสร็จตั้งแต่เด็ก ควรได้รับการ
ตรวจฟันคุดอีกครั้งในช่วงอายุ 16 – 20 ปี เนื่องจากใน
ช่วงเวลาดังกล่าวหากจำเป็นต้องกำจัดออกจะทำง่าย
อาการบวมช้ำจะน้อย
ฟันล้มเพราะถอนฟันไปนานแล้ว
จะจัดฟันได้ไหม
จัดได้ เพราะการจัดฟันสามารถ
ช่วยตั้งฟันที่ล้มขึ้นมาได้ เพื่อให้ใส่ฟัน
ปลอมบริเวณที่เคยถอนฟัน และช่วย
แก้ไขฟันยื่นยาวในกรณีที่ฟันบนห้อยยาว
ลงมามากในช่องที่ฟันล้ม ทั้งนี้ต้องมี
การปรึกษาร่วมกันระหว่างทันตแพทย์
จัดฟันและทันตแพทย์ที่จะทำฟันปลอม
เครื่องมือขยาย
ขากรรไกรบนใช้
ทำอะไร
ใช้ขยายขากรรไกรบนให้กว้างขึ้นเพื่อให้มีขนาดที่
เหมาะสม และมีเนื้อที่สำหรับเรียงฟันที่ซ้อนเก มีทั้งแบบ
ติดแน่นและถอดได้ โดยมีสกรูขยายขากรรไกรอยู่ที่กลาง
เพดานปาก ทันตแพทย์จะแนะนำวิธีไขสกรูเพื่อให้เครื่องมือ
ขยาย ซึ่งผู้ป่วยควรทำตามที่ทันตแพทย์แนะนำอย่าง
เคร่งครัด
แต่เมื่อใดที่ลืมไขสกรู ห้ามไขเพิ่มจำนวนย้อนหลัง
เด็ดขาด เพราะอาจเกิดผลเสียได้ และควรจดบันทึกการ
ไขสกรูเพื่อเตือนความจำ
การขยายขากรรไกรบนเจ็บไหม
เมื่อเริ่มไขสกรูแรก ๆ อาจมีอาการแน่นบริเวณขากรรไกรบน
และจมูก แต่หากรู้สึกปวดฟันมากควรปรึกษาทันตแพทย์ทันที
หลังจากที่ขากรรไกรขยายออกอาจมีช่องเปิดตรงกลาง
ระหว่างฟันหน้าบน แต่ไม่ต้องกังวล เพราะว่าช่องนี้จะปิดเองใน
2 – 3 สัปดาห์ ผู้ป่วยควรรักษาความสะอาดช่องปากและเครื่องมือ
หลังรับประทานอาหารทุกครั้ง
ฟันที่รักษารากและครอบแล้ว
สามารถจัดฟันได้หรือไม่
ทำไมจะไม่ได้ล่ะ ถ้ารักษารากฟัน
แล้วการอักเสบที่ปลายรากฟันหาย
ดีและมีเอ็นยึดรากฟันและกระดูก
อยู่ปกติ แม้ว่าจะไม่มีประสาทฟันแล้ว
ก็ตาม เพราะการเคลื่อนที่ของฟัน
อาศัยเพียงการเปลี่ยนแปลงบริเวณ
เอ็นยึดรากฟันและกระดูกรอบรากฟัน
เท่านั้น จึงไม่ต้องกังวล
ยิ้มเห็นเหงือกมาก ทำอย่างไร
รักษาตามสาเหตุ เช่น
1. เกิดจากฟันบนที่ยื่น อูม สามารถ
จัดฟันแก้ไขเพื่อให้ปิดปากได้ดีขึ้น และ
ลดปริมาณยิ้มเห็นเหงือกได้บ้าง
2. ในกรณีที่เหงือกคลุมฟันมาก เห็นฟัน
หน้าบนสั้น แก้ไขโดยผ่าตัดร่นเหงือก
ให้เห็นฟันยาวขึ้น
3. ขากรรไกรบนยาวและยื่นมาข้างหน้า ควรแก้ไขผ่าตัด
ขากรรไกร ต้องปรึกษาทันตแพทย์จัดฟันอย่างละเอียด
4. ริมฝีปากบนสั้น อาจผ่าตัดริมฝีปากให้ยาวขึ้น
จะจัดฟันให้ฟันเขี้ยวที่คุดอยู่ลงมา
เป็นปกติได้หรือไม่
ขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่ผิดปกติและ
อายุของผู้ป่วย ในเด็กจะมีโอกาสสำเร็จสูง
มากกว่า โดยทันตแพทย์จะผ่าตัดติด
เครื่องมือจัดฟันบนฟันคุด เพื่อดึงฟันคุด
ให้งอกออกมา แต่ก็ขึ้นอยู่กับปัจจัย
หลายประการ ทันตแพทย์จะพิจารณา
เป็นราย ๆ ไป
4
เครื่องมือจัดฟันและการดูแล
เครื่องมือจัดฟันมีกี่แบบ
มี 2 แบบ ได้แก่
1. เครื่องมือจัดฟันแบบถอดได้ ทำมาจาก
พลาสติก มีลวดเพื่อยึดกับฟันหรือใช้เคลื่อนฟัน มี
2 ชนิด ชนิดแรกใช้เพื่อเคลื่อนฟันเล็กน้อยบางซี่ หรือ
ช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของขากรรไกรตามทิศทาง
ที่ต้องการ ส่วนอีกชนิดเรียกว่ารีเทนเนอร์ ใช้คงตำแหน่ง
ของฟันภายหลังจัดฟันจนกว่าเหงือกและฟันจะปรับตัว
เข้ากับตำแหน่งใหม่
2. เครื่องมือจัดฟันแบบติดแน่น
ประกอบด้วยตัวยึดลวดจัดฟันหรือเรียกว่า
แบร็กเก็ต (bracket) สำหรับติดที่ฟันหน้า
และมีลักษณะเป็นท่อ (tube) ติดบนผิว
ฟันกราม หรืออาจใช้แหวนโลหะที่เรียกว่า
แบนด์ (band) โดยมีท่อบัดกรีสวมอยู่เพื่่อ
ป้องกันไม่ให้ท่อหลุดออกจากผิวฟันได้ง่าย
ซึ่งฟันที่อยู่ชิดกันจะต้องใช้ยางแยกฟันดัน
ให้ฟันห่างกันเล็กน้อยก่อนใส่แบนด์
ข้อดีข้อเสียของเครื่องมือจัดฟันแบบติดแน่นมีอะไรบ้าง
ข้อดี คือ เคลื่อนฟันได้อย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากติดอยู่บน
ตัวฟันจึงให้แรงตลอดเวลา และเคลื่อนฟันได้ทุกทิศทาง
ข้อเสีย คือ ต้องใช้ความพยายามทำความสะอาดให้ทั่วถึง ไม่
เช่นนั้นโรคฟันผุอาจถามหาง่าย ๆ และควรหลีกเลี่ยงอาหารแข็ง เหนียว
กรอบ ที่ทำให้เครื่องมือชำรุดได้
เครื่องมือจัดฟันแบบติดแน่นเคลื่อนฟันได้อย่างไร
แบร็กเก็ตหรือแบนด์ที่ติดอยู่บนฟันแต่ละซี่จะทำหน้าที่เคลื่อนฟัน
โดยใช้หลักการทำงานคล้ายกับล้อรถไฟ ส่วนลวดเปรียบเสมือนรางรถไฟ
ดังนั้นถ้าฟันเกมาก จะเห็นได้ว่าแบร็กเก็ตที่เพิ่งติดขึ้น ๆ ลง ๆ เป็นงูเลื้อย
โดยในตอนแรกจะใช้ลวดนิ่ม ๆ เส้นเล็ก ๆ ใส่ลงไปตามร่องของแบร็กเก็ต
ให้ฟันเรียงกันก่อน
หลังจากที่ฟันเริ่มเรียงตรงกันในแนวบน – ล่าง จะเปลี่ยนมาใช้
เส้นลวดที่มีขนาดใหญ่และแข็งขึ้น และใช้ยางที่มีลักษณะคล้ายโซ่ดึงฟัน
โดยแบร็กเก็ตจะค่อย ๆ เลื่อนไปตามแนวลวดเรียงแถวเข้าสู่ช่องว่างที่
ถอนฟันไว้ เหมือนการเลื่อนโบกี้รถไฟไปตามรางรถไฟ จะเลื่อนทีละซี่
หรือจะเลื่อนเฉพาะกลุ่มก็ได้
แต่สิ่งสำคัญที่สุดของการเคลื่อนฟันไปตามลวดก็คือ มีความฝืด
ของลวดที่เสียดสีแบร็กเก็ต ในบางครั้งจึงใช้ลวดที่ดัดขึ้นพิเศษเพื่อใช้ใน
การเคลื่อนฟันไปในทิศทางที่ต้องการ
ลวดจัดฟันทำมาจากโลหะอะไร
ลวดที่นิยมใช้มี 2 แบบ คือ
1. ลวดสเตนเลส แข็งแรง ไม่บิดงอง่าย ดัดขึ้นรูป
ได้ และมีความฝืดต่ำในการเคลื่อนผ่านช่องเครื่องมือ
(แบร็กเก็ต)
2. ลวดโลหะผสมไทเทเนียม มีความนิ่ม โค้งงอได้
และกลับคืนรูปได้เหมือนเดิม จึงนิยมใช้ลวดชนิดนี้
ในช่วงแรกของการจัดฟันที่ฟันยังเกอยู่มาก
สีสันบนลวดจัดฟันคืออะไร
การยึดลวดจัดฟันไว้ใน
แบร็กเก็ตอาจใช้ลวดเส้นเล็ก ๆ
(ligature wire) หรือใช้ยางรัดลวด
จัดฟัน (o-ring) ซึ่งมีสีสันต่าง ๆ
เพื่อยึดลวดจัดฟันไว้ ทว่าสีสันที่
แตกต่างไม่มีผลต่อการรักษาใด ๆ
กรณีที่ไม่ต้องการให้เห็นเหล็กจัดฟัน มีทางเลือกอะไรบ้าง
1. ใช้แบร็กเก็ตที่เป็นสีฟัน ทำด้วย
พลาสติก (เรซิน) หรือเซรามิก แทนการใช้
แบร็กเก็ตโลหะติดแน่นบนฟันด้านนอก
2. ใช้เครื่องมือจัดฟันติดแน่นด้านใน
หรือด้านลิ้น (lingual appliance)
3. ใช้เครื่องมือถอดได้ชนิดใส (clear
removable appliance)
เครื่องมือที่แตกต่างก็มีข้อดีข้อเสีย
ที่ต่างกัน ควรปรึกษาทันตแพทย์ให้ดีก่อน
ตัดสินใจ เพื่อผลการรักษาที่ดีที่สุด
แบร็กเก็ตสีเหมือนฟันคืออะไร
แบร็กเก็ตสีเหมือนฟัน คือ เครื่องมือจัดฟันแบบติดแน่นที่มีสีเหมือน
ฟัน เพื่อความสวยงาม ทำมาจากพลาสติกหรือเซรามิก ทำให้มองเห็น
โลหะน้อยลง แบบพลาสติกมีข้อเสียตรงที่ราคาแพงกว่าโลหะ สึกง่าย
ส่วนแบบเซรามิก นอกจากราคาแพงแล้ว ยังเปราะและทำให้ฟันสึกหาก
ฟันด้านตรงข้ามสบโดนแบร็กเก็ต จึงไม่นิยมใช้กับผู้ป่วยที่ฟันสบลึก
เครื่องมือจัดฟันด้านในคืออะไร
เครื่องมือจัดฟันด้านในเป็นเครื่องมือจัดฟัน
แบบติดแน่นที่ออกแบบมาเพื่อติดไว้ด้านในของฟัน
ซึ่งชิดกับลิ้นและเพดานปาก เหมาะสำหรับผู้ที่
ไม่ต้องการให้เห็นเครื่องมือจัดฟัน แต่ผลเสียก็คือ
เกิดอาการระคายเคืองลิ้น มีผลต่อการพูด มีราคา
แพงกว่าเครื่องมือจัดฟันด้านนอก และขั้นตอนการรักษาซับซ้อน
เครื่องมือจัดฟันแบบถอดได้มีกี่ชนิด
มี 3 ชนิด
1. เครื่องมือจัดฟันแบบถอดได้ที่ใช้เคลื่อนฟัน แบ่งได้เป็น
2 แบบ แบบแรกจะใช้ลวดสปริงเป็นตัวส่งแรงเคลื่อนฟัน ส่วนแบบ
ที่สองใช้ตัวพลาสติกเป็นตัวดันฟัน ซึ่งตัวพลาสติกทำมาจากการ
อัดพลาสติกใส ทำหน้าที่ดันฟันไปตามตำแหน่งที่กำหนด
2. เครื่องมือจัดฟันแบบถอดได้ที่ไม่ได้เคลื่อนฟันโดยตรง
แต่เอื้ออำนวยให้มีการเคลื่อนฟันหรือปรับเปลี่ยนการเจริญเติบโต
ของขากรรไกร
3. เครื่องมือจัดฟันแบบถอดได้ใช้สำหรับคงสภาพฟัน
[ดูเพิ่มเติมในหัวข้อ รีเทนเนอร์ (เครื่องมือคงสภาพฟัน)]
เครื่องมือจัดฟันแบบพลาสติกใสคืออะไร
เครื่องมือจัดฟันแบบพลาสติกใสใช้เคลื่อนฟันในระยะไม่ไกลมาก
มีทั้งแบบที่ทำจากการจำลองการเคลื่อนฟันในคอมพิวเตอร์ และแบบที่
ปรับตำแหน่งฟันจากแบบปูนจำลองฟัน
1. แบบที่ทำจากการจำลองการเคลื่อนฟันในคอมพิวเตอร์ โดยทำ
เครื่องมือพลาสติกใสหนึ่งอันต่อการเคลื่อนฟันระยะประมาณ 0.25
มิลลิเมตร ทำให้มีเครื่องมือพลาสติกใสนี้เป็นชุด โดยจะมีเครื่องมือ
หลายชิ้นตั้งแต่ต้นจนจบการรักษา แต่การส่งไปทำในแล็บต่างประเทศ
ทำให้มีค่าใช้จ่ายสูงมาก
2. การทำเครื่องมือที่ใช้แบบปูน ทันตแพทย์สามารถทำเองได้
โดยจะจำลองการเคลื่อนฟันในแบบปูน และจะต้องมีการพิมพ์ปากเพื่อ
ทำเครื่องมือชิ้นต่อไปเป็นระยะ ๆ ซึ่งมักมีราคาถูกกว่าแบบแรก
หมุดจัดฟัน (Mini-implant or Micro-implant) คืออะไร
หมุดจัดฟัน คือ เครื่องมือเสริมในการจัดฟัน ลักษณะเป็นหมุด
ไทเทเนียมเล็ก ๆ ติดผ่านเหงือกไปที่กระดูก เพื่อใช้เป็นหลักในการดึงฟัน
อาจมีการระคายเคืองเหงือกและแก้มได้บ้าง ซึ่งหมุดจัดฟันนี้ใช้เฉพาะ
ในการจัดฟันเท่านั้น เมื่อเคลื่อนฟันหรือจัดฟันเสร็จแล้วจะเอาหมุดออก
หมุดจัดฟันจะใช้ในกรณีที่การเคลื่อนฟันเป็นระยะไกล ๆ หรือยาก ๆ ซึ่งจะมี
ผลทำให้ฟันหลักเคลื่อนเสียหลักไปได้ โดยก่อนที่จะติดหมุดจัดฟัน
หมอจะเอกซเรย์ดูตำแหน่งรากฟันก่อนติด และจะฉีดยาชาเล็กน้อย ก็เจ็บ
นิดหน่อยเหมือนเวลาฉีดยาชาทั่วไป แต่เวลาไขหมุดจะไม่เจ็บ
การดูแลเครื่องมือจัดฟัน
เลี่ยงอาหารแข็ง เหนียว กรอบ ไม่ทาน
อาหารชิ้นใหญ่เกิน ไม่ใช้ฟันฉีกอาหาร เพื่อป้องกัน
เครื่องมือหลุด หลังรับประทานอาหารทำความ
สะอาดโดยการแปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันให้สะอาด
บางกรณีทันตแพทย์จัดฟันอาจแนะนำให้ใช้น้ำยา
บ้วนปากที่มีฟลูออไรด์ หรือฟลูออไรด์เจลเข้มข้นช่วย
ป้องกันฟันผุ นอกจากนี้
ควรพบทันตแพทย์
ประจำตัวเพื่อเช็คฟันผุ
และขูดหินปูนทุก 6 เดือน
ระหว่างจัดฟัน
ตอนจัดฟันใช้แปรงสีฟันแบบไหนดี
ใช้แปรงสำหรับผู้จัดฟันที่มีขนแปรงแนวกลางต่ำกว่า
ขนแปรงด้านข้างเล็กน้อย ร่วมกับแปรงซอกฟันในการ
แปรงใต้ลวดจัดฟัน หากใช้แปรงไฟฟ้าอยู่ สามารถใช้ใน
ระหว่างจัดฟันได้ แต่ขนแปรงอาจเสียรูปได้เร็วขึ้นเนื่องจาก
ปัดโดนเครื่องมือจัดฟัน
วิธีแปรงฟันกับเครื่องมือจัดฟันทำอย่างไร
หมุนแปรงสีฟันรอบ ๆ เครื่องมือเป็นวงกลม บริเวณ
ละประมาณ 10 ครั้ง และให้ขนแปรงนวดโคนเหงือกบริเวณ
คอฟันด้วย ส่วนด้านอื่น ๆ ของฟัน แปรงตามวิธีปกติที่ใช้
ก่อนจัดฟัน
ลวดทิ่มแก้มหรือเหงือกทำอย่างไร
กรณีไม่เจ็บมาก
ใช้ขี้ผึ้งจัดฟันปิดปลาย
ลวดที่คมไว้ และนัด
ทันตแพทย์ให้แก้ไขต่อไป
หากเจ็บมากให้ไปพบ
ทันตแพทย์ทันที
หนังยางดึงฟันใช้ทำอะไร
หนังยางดึงฟันหรือ elastic จะช่วยให้ฟันเลื่อนเข้าที่ได้รวดเร็ว
ทันตแพทย์จะแนะนำวิธีใส่หนังยาง ทิศทางและตำแหน่งของหนังยาง
และระยะเวลาการใส่ ว่าใส่ตลอดเวลาหรือใส่เฉพาะบางเวลา ที่สำคัญ
ก็คือ ควรเปลี่ยนหนังยางทุก 12 – 24 ชั่วโมง เพราะยางจะล้า หมดแรงดึง
และควรใส่หนังยางคืนทันทีหลังรับประทานอาหารและหลังทำความ
สะอาดฟัน ถ้าใส่เป็นเวลานานอาจรู้สึกเจ็บ ๆ หรือฟันโยกเล็กน้อย แต่
ไม่ต้องกังวล เพราะถือเป็นอาการปกติ
จำไว้ว่า !!…การใส่
หนังยางไม่สม่ำเสมอจะ
ทำให้ฟันที่เลื่อนไปแล้ว
เลื่อนกลับ และถ้าตะขอ
ที่เกี่ยวหนังยางบิดหรือหัก
ให้ติดต่อทันตแพทย์ทันที
ยางแยกฟันคืออะไร
ยางแยกฟันหรือ separator ใช้ทำให้ฟันห่างจากกันเพื่อใส่เครื่องมือ
จัดฟันแบบติดแน่น มักใช้กับฟันกรามเพื่อใส่วงแหวนจัดฟันหรือแบนด์
ที่มีความทนทานต่อแรงบดเคี้ยว โดยยางจะค่อย ๆ ดันฟันให้ห่างจากกัน
เล็กน้อยเพื่อเป็นที่อยู่ของแหวนจัดฟัน
เมื่อเริ่มต้นใส่อาจจะรู้สึกแน่น ๆ เหมือนมี
เศษอาหารติด เวลากัดฟันจะรู้สึกว่ากัดโดนยาง นั่น
ก็เพราะส่วนหนึ่งของยางแยกฟันอยู่บนด้านสบฟัน
ถ้ารู้สึกปวดฟันหรือแน่นมาก ให้กินยาแก้ปวดหรือ
เคี้ยวอาหารเพื่อกระตุ้นการไหลเวียนโลหิตที่ปลาย
รากฟัน อาการปวดจะบรรเทาใน 2 – 3 วัน แต่ควร
เลี่ยงอาหารที่เหนียวและเลี่ยงการใช้ไหมขัดฟันหรือ
ไม้จิ้มฟัน เพราะอาจจะทำให้ยางแยกฟันหลุดได้
และหากยางแยกฟันหลุดเกิน 3 วันก่อนวันนัด
ติดแบนด์ ควรติดต่อทันตแพทย์เพื่อใส่ยางใหม่ทันที
เฮดเกียร์ (headgear) คืออะไร
คือเครื่องมือพิเศษที่ช่วยดันฟันบนให้ไป
ข้างหลังหรือใช้เสริมฟันหลัก จึงควรใส่ให้มากที่สุด
เท่าที่จะทำได้ อย่างน้อยวันละ 12 – 14 ชั่วโมง
รวมทั้งเวลานอน ยกเว้นเวลาที่วิ่งหรือเล่นกีฬา
เพราะอาจเกิดอุบัติเหตุได้ และควรระวังไม่ให้ผู้อื่น
ดึงเฮดเกียร์ขณะที่ใส่อยู่
สำหรับเฮดเกียร์ที่ดึงด้วยหนังยาง ให้เปลี่ยน
ยางทุก ๆ 3 – 4 วัน และควรสวมใส่อย่างระมัด-
ระวัง เพราะอาจทำให้เครื่องมือจัดฟันในปาก
หลุดหลวม หรือตะขอของเฮดเกียร์ทิ่มปาก
ใบหน้า หรือตา แต่ถ้าพบว่าเครื่องมือที่เฮดเกียร์
เกี่ยวอยู่หลุดหรือหลวม ให้หยุดใช้เฮดเกียร์ แล้ว
ติดต่อทันตแพทย์ทันที
ฟันที่ยึดกับเฮดเกียร์อาจมีอาการเจ็บและโยก
เล็กน้อย แสดงว่าฟันเริ่มเคลื่อนที่แล้ว ควร
พยายามใส่อย่างสม่ำเสมอ
5
ผลของการจัดฟัน
ฟันเคลื่อนได้อย่างไร
ฟันเคลื่อนเกิดจากแรงกดลงที่ฟัน ทำให้กระดูก
รากฟันบริเวณที่ถูกกดละลายตัว ฟันจึงเคลื่อนที่ไป
ตามทิศทางนั้น ส่วนด้านตรงข้ามจะเกิดการสร้างเสริม
กระดูกใหม่แบบค่อยเป็นค่อยไป ซึ่งฟันที่กำลังเคลื่อน
อาจมีอาการโยกเล็กน้อย ไม่ถือว่าผิดปกติแต่อย่างใด
จัดฟันเจ็บไหม
แน่นอน !! แต่ก็แค่ตอนปรับเครื่องมือใหม่ ๆ เท่านั้น ในช่วงที่
หลอดเลือดถูกกดจากแรงที่ดันฟันจะทำให้เกิดอาการปวดหรือเสียวฟัน
บ้าง ซึ่งเป็นเพียงการเริ่มต้นของกระบวนการเคลื่อนฟัน แต่จะบรรเทา
ลงใน 3 – 5 วัน ผู้ป่วยสามารถกินยาแก้ปวด เช่นยาพาราเซตามอล
(paracetamol) เพื่อบรรเทาอาการปวดได้
รู้ไหมว่าการเคี้ยวอาหารที่ไม่แข็งและเหนียวจนเกินไปในช่วง 8
ชั่วโมงแรกหลังจากการปรับเครื่องมือ จะสามารถช่วยบรรเทาอาการปวดได้
เพราะเป็นการขยับฟันบริเวณที่มีแรงกด และกระตุ้นการไหลเวียนโลหิต
รอบรากฟัน
การจัดฟันอาจมีผลข้างเคียงอะไรได้บ้าง
1. โรคเหงือก ฟันผุ และรอยด่างขาว
ถาวรบนผิวฟัน จะเกิดในกรณีที่ผู้ป่วยมี
สุขภาพช่องปากแย่ แม้ว่าจะไม่ได้จัดฟัน
แต่ในผู้ป่วยจัดฟันจะเกิดโรคเหล่านี้ได้มากขึ้น
ถ้าผู้ป่วยแปรงฟันไม่สะอาด และเนื่องจาก
เครื่องมือจัดฟันแบบติดแน่นจะกักเศษอาหาร
ได้ง่าย ทำให้ปัญหาเหล่านี้รุนแรงขึ้น โดย
เฉพาะถ้าผู้ป่วยรับประทานอาหารหวานมาก
หรือรักษาสุขภาพช่องปากไม่ดี
2. รากฟันสั้นลง เกิดได้บ้างในผู้ป่วยบางราย และเป็น
เพียงเล็กน้อย ไม่มีผลเสียต่อฟัน ส่วนในรายที่รากฟันมีการ
ละลายลงมากจนทำให้ฟันโยก มักจะมีสาเหตุนำมาก่อนจัดฟัน
เช่น จากแรงกระแทกจากอุบัติเหตุหกล้มต่าง ๆ ผลข้างเคียง
จากการผ่าฟันคุด หรือผู้ป่วยมีฮอร์โมนผิดปกติเอง
3. ฟันตาย กรณีนี้พบน้อยมาก มักเกิดกับฟันที่เคยได้รับ
อุบัติเหตุกระทบกระแทกมาก่อน หรือฟันที่เคยผุลึกและมีวัสดุ
อุดใหญ่ ก่อนฟันตายอาจมีอาการปวดหรือไม่มีอาการใด ๆ เลย
ทันตแพทย์จะแก้ไขโดยการรักษาคลองรากฟัน
4. อาจปวดข้อต่อขากรรไกร ปวดศีรษะ ขากรรไกรล็อก
อาการเหล่านี้สามารถเกิดขึ้นกับผู้ป่วยทั่วไป มิได้มีสาเหตุมาจาก
การจัดฟันโดยตรง แต่อาจเกิดขึ้นระหว่างการจัดฟัน ควรแจ้ง
ให้ทันตแพทย์จัดฟันทราบเพื่อขอคำอธิบายและคำแนะนำ
การจัดฟันทำให้รูปหน้าเปลี่ยนไปไหม
หลังการจัดฟันมักจะทำให้รูปหน้าเปลี่ยนไป โดยเฉพาะรอบริมฝีปาก
อาจเกิดขึ้นได้จากสาเหตุใดสาเหตุหนึ่งหรือหลายสาเหตุร่วมกัน
1. การจัดฟันด้วยเครื่องมือปรับเปลี่ยนการเจริญเติบโตของขากรรไกร
เช่น headgear หรือ facemask สามารถยับยั้งหรือกระตุ้นการเจริญเติบโต
ของขากรรไกรบนได้ ส่วนการเจริญเติบโตของขากรรไกรล่างอาจกระตุ้นได้บ้าง แต่ยับยั้งไม่ค่อยได้ เพียงแต่ทิศทางการเจริญเติบโตของขากรรไกร
อาจเปลี่ยนแปลงได้ หลังจากช่วงวัยรุ่นแล้ว ใบหน้าและขากรรไกรจะ
ชะลอการเจริญเติบโต แต่บริเวณจมูกและคางจะยังเปลี่ยนแปลงได้
เล็กน้อยเมื่ออายุมากขึ้น ทำให้รูปใบหน้าของทุกคนมีการเปลี่ยนแปลง
ต่อเนื่องไปตลอดชีวิตตามธรรมชาติ
2. เนื่องจากฟันหน้าจะพยุง
ริมฝีปากไว้ ดังนั้นการเคลื่อนฟันหน้า
ไปในแนวหน้าหรือหลังจะมีผลต่อรูปปาก
เช่นการถอนฟันและดึงฟันหน้าไป
ข้างหลัง จะมีผลทำให้ริมฝีปากยุบลง
3. การผ่าตัดขากรรไกรสามารถ
เปลี่ยนแปลงขนาดและรูปร่างของ
ขากรรไกร ทำให้รูปใบหน้าเปลี่ยนแปลง
ได้อย่างเด่นชัด
ฟันที่มีรากฟันละลายจากการจัดฟันจะหลุดไปหรือไม่
การละลายของรากฟันจากการจัดฟันมักเกิด
ที่บริเวณปลายรากฟัน ทำให้รากฟันที่มีปลายแหลม
เห็นปลายทู่ลงในฟิล์มเอกซเรย์ มีเพียงน้อยรายที่รากฟัน
ละลายไปมากถึงประมาณ - ของรากฟัน อย่างไร
ก็ตาม ฟันเหล่านี้ยังใช้งานได้ ไม่ได้หลุดร่วงไป ยกเว้น
กรณีที่เกิดรากละลายจากพยาธิสภาพบางอย่าง เช่น
ฟันเขี้ยวที่คุดชนฟันหน้าจนรากละลายไปเกือบหมด
มิใช่เกิดจากการจัดฟัน
6
การจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร
ทำไมต้องจัดฟันร่วมกับการผ่าตัด
ในกรณีที่ขากรรไกรของผู้ป่วยมีขนาดหรือตำแหน่ง
ผิดปกติมาก ทำให้ฟันสบไม่เข้าที่และรูปหน้าไม่สมส่วน หรือ
มีใบหน้าเบี้ยว ทันตแพทย์จะแก้ไขด้วยการจัดฟันร่วมกับการ
ผ่าตัดขากรรไกร (orthognathic surgery)
จะทราบได้อย่างไรว่าควรผ่าตัดหรือไม่
ในเบื้องต้นให้ทันตแพทย์จัดฟันตรวจลักษณะ
การสบฟัน พิมพ์ปาก และเอกซเรย์ตามขั้นตอนการ
จัดฟันทั่วไป เมื่อวินิจฉัยแล้วพบว่าเกิดจากความผิดปกติ
ของกระดูกขากรรไกรมาก ทันตแพทย์จัดฟันจะแนะนำ
ให้จัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร ถ้าหากผู้ป่วยพอใจ
แผนการรักษาดังกล่าว ควรนัดปรึกษากับทันตแพทย์
ผู้ที่จะทำการผ่าตัด (oral and maxillofacial surgeon)
เพื่อซักถามแผนการรักษา ประเมินค่าใช้จ่าย ตลอดจน
ซักถามข้อสงสัยต่าง ๆ เพื่อใช้เป็นข้อมูลตัดสินใจก่อน
ตกลงรับแผนการรักษา
ขั้นตอนในการจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร
เป็นอย่างไร
การรักษาด้วยการจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร
ประกอบด้วย 3 ส่วน ดังนี้
1. การจัดฟันก่อนการผ่าตัด (presurgical orthodontics)
ใช้เวลาประมาณ 1 – 2 ปีเพื่อเตรียมฟันให้อยู่ในสภาพที่ดี หาก
ฟันซ้อนเกมากก็อาจต้องถอนฟัน ซึ่งการจัดฟันก่อนผ่าตัด
จะใช้เครื่องมือจัดฟันแบบติดแน่นเคลื่อนฟันในแต่ละขากรรไกร
ไปในตำแหน่งที่สัมพันธ์กับขากรรไกรนั้น ๆ เนื่องจากการสบฟัน
ผิดปกติ ฟันจะล้มเอนตามธรรมชาติไปปิดบังความผิดปกติ
ของขากรรไกร ดังนั้นการจัดฟันก่อนการผ่าตัดมักจะทำให้
การสบฟันก่อนผ่าตัดรวมทั้งใบหน้าดูแย่ลงชั่วคราว ก่อนการ
ผ่าตัด ทันตแพทย์ต้องตรวจเช็คว่าฟันบนกับฟันล่างสัมพันธ์
กันหรือไม่ด้วยการพิมพ์ปาก เพื่อเช็คตำแหน่งการสบฟันโดย
ละเอียด
2. การผ่าตัด (orthognathic surgery) เมื่อพร้อมที่จะผ่าตัด
ทันตแพทย์จะพิมพ์ปากและเอกซเรย์อีกครั้งเพื่อจำลองการผ่าตัดในแบบ
จำลองฟัน และทำเฝือกสบฟันสำหรับใช้ในห้องผ่าตัด ทันตแพทย์ผู้ทำการ
ผ่าตัดจะแนะนำการเตรียมตัวก่อนและหลังผ่าตัดให้แก่ผู้ป่วย ซึ่งหลัง
ผ่าตัด ผู้ป่วยอาจต้องพักฟื้นในโรงพยาบาล 1 – 3 วัน และพักต่อที่บ้าน
อีกประมาณ 2 – 4 สัปดาห์ แล้วแต่ทันตแพทย์แนะนำ
3. การจัดฟันหลังการผ่าตัด (postsurgical orthodontics) เป็นการ
จัดฟันเพื่อให้การสบฟันสมบูรณ์ยิ่งขึ้น โดยมากจะใช้หนังยางดึงฟันร่วม
ด้วย ใช้เวลาประมาณ 6 เดือน
ผลข้างเคียง
- อาจเกิดอาการชาที่ริมฝีปากและบริเวณคาง เนื่องจากมีการ
กระทบกระเทือนเส้นประสาทในบริเวณนั้น ๆ ขณะผ่าตัด
- ฟันอาจตาย ถ้าการผ่าอยู่ใกล้กับฟันมาก
- ปัจจัยเสี่ยงจากการดมยาสลบ เช่นเดียวกับการผ่าตัดทั่ว ๆ ไป
ทันตแพทย์แนะนำให้ผ่าตัด แต่ไม่อยากผ่า
จะจัดฟันได้ไหม
แล้วแต่กรณีไป
- ถ้าผิดปกติมากจริง ๆ ไม่สามารถทำได้ด้วย
การจัดฟันเพียงอย่างเดียวแน่นอน ถ้าไม่อยากผ่าตัด
ก็ไม่ควรทำอะไรเลย
- ถ้าความผิดปกติมาก แต่อยู่ในขอบเขตพอ
จัดฟันได้ ผลการรักษาจะได้แบบไม่สมบูรณ์ (ได้ตาม
สภาพ)
7
รีเทนเนอร์
(เครื่องมือคงสภาพฟัน)
รีเทนเนอร์คืออะไร
รีเทนเนอร์ คือ เครื่องมือคงสภาพฟันหลังถอดเครื่องมือจัดฟัน
แบบติดแน่น ป้องกันไม่ให้ฟันเลื่อนกลับคืนตำแหน่งเดิม เพราะว่าสภาพ
กระดูกและเหงือกหุ้มฟันต้องใช้เวลาในการปรับสภาพเข้ากับตำแหน่งใหม่
ดังนั้นหลังถอดเครื่องมือจัดฟันใหม่ ๆ ควรใส่รีเทนเนอร์ตลอดเวลา
ยกเว้นเวลารับประทานอาหารหรือแปรงฟัน หรือตามที่ทันตแพทย์แนะนำ
ซึ่งระยะเวลาที่ใส่จะแตกต่างกันไป และทันตแพทย์จะแนะนำวิธีค่อย ๆ
ลดเวลาใส่รีเทนเนอร์ ห้ามลดเวลาใส่เองเป็นอันขาด
ข้อควรระวัง การใส่รีเทนเนอร์ไม่สม่ำเสมอจะทำให้ฟันเลื่อนกลับ
และรีเทนเนอร์แน่นขึ้นกว่าเดิม หากฟันเลื่อนไปมากจะใส่รีเทนเนอร์ไม่ลง
ต้องทำรีเทนเนอร์ใหม่หรือจัดฟันใหม่
ต้องใส่รีเทนเนอร์นานเท่าไร
ระยะแรก หลังถอดเครื่องมือจัดฟันแบบติดแน่นใหม่ ๆ ควรใส่
รีเทนเนอร์ตลอดเวลาประมาณ 1 – 2 ปี หลังจากนั้นให้ใส่เฉพาะตอนนอน
ตลอดไป หรือตามที่ทันตแพทย์แนะนำ
ดูแลรีเทนเนอร์อย่างไร
เมื่อใส่แรก ๆ จะมีน้ำลายออกมากและพูดไม่ถนัด เป็นอาการ
ปกติ และจะดีขึ้นอย่างรวดเร็วเมื่อใส่สม่ำเสมอ ไม่เล่นรีเทนเนอร์ในปาก
หรือดันรีเทนเนอร์ให้หลุดด้วยลิ้น เพราะจะทำให้รีเทนเนอร์หลวม
และลวดหักได้ เมื่อถอดรีเทนเนอร์ออก ต้องใส่ในกล่องที่เตรียมไว้ทันที
ห้ามห่อด้วยกระดาษทิชชูโดยเด็ดขาด เพราะอาจจะสูญหายได้ ควร
เขียนชื่อและเบอร์โทรศัพท์ติดต่อไว้บนกล่องรีเทนเนอร์ กรณีมีผู้เก็บ
รีเทนเนอร์ที่หายไปได้
ไม่วางรีเทนเนอร์ไว้ในที่ที่สัตว์เลี้ยงหรือเด็กเล็กหยิบถึง ถ้า
รีเทนเนอร์หายหรือชำรุดควรแจ้งทันตแพทย์ทันที
ทำความสะอาดรีเทนเนอร์อย่างไร
การทำความสะอาดรีเทนเนอร์ ใช้แปรงสีฟันธรรมดาแปรงด้วย
ยาสีฟันเบา ๆ ร่วมกับการใช้ยาเม็ดฟู่สำหรับทำความสะอาดฟันปลอมแช่ไว้
ขณะทานอาหารที่บ้าน ห้ามลวกรีเทนเนอร์ด้วยน้ำร้อนหรือแช่ในน้ำยาบ้วนปาก
รีเทนเนอร์ติดแน่นใช้ในกรณีใด
สำหรับรีเทนเนอร์ติดแน่นจะใช้ในราย
ที่ฟันหน้าล่างเคยเกมากก่อนจัดฟัน หรือในราย
ที่มีอาการของโรคเหงือก ฟันโยกและห่าง
โดยติดรีเทนเนอร์ซึ่งมีลักษณะเป็นลวด
เส้นหนึ่งไว้ด้านในของฟันหน้าล่าง
และฟันเขี้ยวล่าง เนื่องจากฟันหน้า
ล่างมีขนาดเล็ก เคลื่อนหลุดจากแนว
ได้ง่าย และซ้อนเกได้ง่ายเมื่ออายุมากขึ้น
รีเทนเนอร์ติดแน่นมีข้อดีข้อเสียอย่างไร
ข้อดี คือ คงสภาพฟันไว้ตลอดเวลา ไม่ต้องกลัวลืมใส่
รีเทนเนอร์
ข้อเสีย คือ ทำความสะอาดยาก และหลุดได้หากโดน
กระแทกจากอาหารแข็ง
8
คำถามจากผู้ป่วย
การจัดฟันจะได้ผลร้อยเปอร์เซ็นต์ไหม
แล้วแต่กรณี ขึ้นกับแผนการรักษา สภาพฟันและช่องปาก
การเจริญเติบโตของขากรรไกร และความร่วมมือของผู้ป่วย
แบร็กเก็ตหลุดแล้วกลืนลงไปควรทำอย่างไร
ปกติการกลืนแบร็กเก็ตลงไปจะถูกขับออกมากับอุจจาระ อย่างไร
ก็ตาม หากไม่แน่ใจว่าแบร็กเก็ตผ่านทางเดินอาหารออกมาได้หรือไม่
อาจเอกซเรย์ช่องท้องตรวจเช็คเพื่อความมั่นใจ
ท่านอนมีผลต่อการจัดฟันและการใส่เฮดเกียร์หรือไม่
การใส่เฮดเกียร์อาจทำให้ผู้ป่วยหลับไม่สนิทในช่วงแรก ผู้ป่วยก็จะ
ปรับท่านอนจนตัวเองเคยชินได้ในที่สุด และท่านอนไม่มีผลต่อการจัดฟัน
ฟันหน้าคู่บนห่าง หมอบอกว่าต้องตัดเอ็นยึดริมฝีปาก คืออะไร
รู้ไหมว่าฟันห่างบางกรณีเกิดจากเอ็นยึดริมฝีปากบนหนาและ
เกาะต่ำระหว่างฟันหน้าคู่บน แม้จะปิดช่องห่าง แต่ก็กลับมาห่างอีก
หมอฟันจะแนะนำให้ตัดเอ็นยึดริมฝีปากให้เกาะห่างออกจากเหงือก
บริเวณฟันหน้าคู่บน ซึ่งช่วยได้แค่บางส่วน แต่ยังต้องใส่เครื่องมือ
คงสภาพฟันอยู่
ผมมีฟัน 28 ซี่ และหากถอนไปเพื่อจัดฟันเหลือ 24 ซี่
จะน้อยไปไหม อยากทราบว่าฟันที่หายไป 4 ซี่ จะทำให้
มีผลอะไรต่อการกินหรืออื่น ๆ หรือไม่
คนที่จัดฟันแบบถอนฟัน 4 ซี่ หรือต้องถอนฟันคุดอีก 4 ซี่ จะมี
ฟันเหลือ 24 ซี่ ถือว่าเป็นปกติสำหรับคนกลุ่มนี้ จำนวนฟันไม่น้อยไปหรอก
ไม่มีปัญหาในการบดเคี้ยว
การผ่าตัดเหงือกเพื่อป้องกันฟันเกเคลื่อนกลับคืออะไร
เมื่อเรียงฟันที่เคยซ้อนเกให้เรียบแล้ว หลังถอดเครื่องมือจัดฟัน
ฟันที่เคยซ้อนเกหรือหมุนมากจะมีโอกาสเคลื่อนกลับไปสู่ตำแหน่งเดิมได้
เนื่องจากเส้นใยเหงือกรอบฟันเหล่านั้นมีความยืดหยุ่นและยังไม่คงสภาพ
กับตำแหน่งฟันใหม่ การผ่าตัดเซาะร่องเหงือกคือการตัดเส้นใยเหงือกที่อยู่
ผิว ๆ บริเวณคอฟัน เป็นการลดการตึงตัวของเส้นใยเหงือก ป้องกันการ
เคลื่อนกลับของฟันเกได้ประมาณ 30 เปอร์เซ็นต์
เหงือกร่นกับจัดฟันสัมพันธ์กันหรือไม่
ปัญหาเหงือกร่นมาจากหลายสาเหตุ
มักพบในผู้ใหญ่และ / หรือแปรงฟันแรง ถ้าพบ
ในเด็กมักร่นเฉพาะที่จากการยึดเกาะของพังผืด
ผิดตำแหน่ง ฟันเกมาก หรือมีอุบัติเหตุ
สามารถแก้ไขได้ในกรณีฟันเก ถ้าเรียงฟันเป็น
ระเบียบจะลดปัญหาเหงือกร่นเฉพาะที่ตรงนัั้นได้
หมอบอกว่าฟันซี่เล็ก จัดฟันเสร็จแล้ว
ต้องปิดช่องฟัน ใช้วัสดุอะไรปิด และ
จะอยู่นานไหม
ใช้วัสดุอุดฟันสีเหมือนฟัน อยู่ได้นาน แต่
ต้องระวังไม่ให้บิ่นหรือแตกจากการกัดอาหารแข็ง
และทำความสะอาดให้ทั่วถึงด้วยแปรงและ
ไหมขัดฟัน ไม่ให้มีโรคเหงือกอักเสบ ถ้าฟัน
ซี่เล็กมากอาจพิจารณาทำครอบฟันแทนการ
อุดปิดช่องห่างระหว่างฟัน
มีฟันปลอมถอดได้ด้านหน้าอยู่
จะจัดฟันได้หรือไม่
ทำได้สิ หากจัดด้วยเครื่องมือจัดฟันชนิด
ติดแน่น สามารถนำแบร็กเก็ตมาติดที่ซี่ฟันปลอม
แล้วผูกไว้กับลวดจัดฟัน
คางเบี้ยวกับกรามเบี้ยวเหมือนกันหรือต่างกันอย่างไร
ใบหน้าสองข้างไม่สมมาตรกันพบได้ทั่วไป เป็นตามธรรมชาติ
บ้างเป็นมาก บ้างเป็นน้อย บางคนที่ดูเหมือนเท่ากัน ถ้าวัดดูจริง ๆ ก็ไม่
เท่ากันเป๊ะ ถ้าหน้าเบี้ยวมากต้องแก้ไขโดยการผ่าตัด ขากรรไกรเบี้ยว
เกิดจากส่วนของขากรรไกรล่างทั้งสองข้างมีตำแหน่งผิดไป และ / หรือมี
ขนาดไม่เท่ากัน ต้องผ่าตัดร่วมกับการจัดฟัน ถ้าเบี้ยวเฉพาะที่มุมคาง แต่
สบฟันดี อาจผ่าตัดเฉพาะลูกคางโดยไม่ต้องจัดฟันได้
ตอนนี้จัดฟันอยู่ รู้สึกหน้าเรียวลงมาก ๆ…ถ้าจัดฟัน
เสร็จจะดีขึ้นไหม
ผู้ป่วยที่จัดฟันแบบถอนฟันอาจมีรูปหน้าเปลี่ยนไปจากฟันหน้าที่
ยุบลง แต่บางกรณีระหว่างจัดฟัน ผู้ป่วยเคี้ยวอาหารเบาลง ทำให้
กล้ามเนื้อบดเคี้ยวมีขนาดเล็กลง กรณีนี้หลังจัดฟันจะดีขึ้น อย่างไรก็ตาม
ในผู้ใหญ่นั้น ความยกกระชับของใบหน้าลดลงตามวัย และไขมันบริเวณ
แก้มจะลดลงกว่าตอนเป็นวัยรุ่น แก้มจะยุบลงบ้างตามธรรมชาติด้วย
หมอบอกว่าลูกสาวคางสั้น มีวิธีกระตุ้นให้คางยาวขึ้นหรือไม่
ในเด็กที่ยังเจริญเติบโต ขากรรไกรล่างมักจะยาวขึ้นกว่าขากรรไกร
บน ทำให้คนที่คางเล็กดูดีขึ้น แต่จะยาวขึ้นมากน้อยแค่ไหนขึ้นอยู่กับ
กรรมพันธุ์เป็นสำคัญ การใช้เครื่องมือจัดฟันแบบที่กระตุ้นการเจริญเติบโต
ของขากรรไกร ใช้หลักการว่า เมื่อขากรรไกรล่างถูกดันให้ยื่นมาข้างหน้า
ด้วยเครื่องมือถอดได้ประเภทหนึ่ง (functional appliance) ข้อต่อขากรรไกร
จะถูกกระตุ้นให้มีการเปลี่ยนแปลง มีการโตเร็วขึ้นในช่วงนั้น ทำให้ความ
ยาวขากรรไกรเพิ่มขึ้น และอยู่ในตำแหน่งที่ดูดีขึ้นจากการเปลี่ยนแปลง
ร่วมของฟันบนที่ยุบลงและฟันล่างขยับตัวมาข้างหน้าเล็กน้อย ทำให้รูป
ขากรรไกรโดยรวมของผู้ป่วยดูดีขึ้น ทั้งนี้คางที่สั้นจะยาวได้มากน้อยเพียงใด
มีผลมาจากกรรมพันธ์ุของพ่อแม่ด้วย
หากจัดฟันอยู่แล้วจะรับปริญญาหรือแต่งงาน จะถอด
เครื่องมือออกก่อนได้ไหม
คนไข้ที่จัดฟันจะใส่เครื่องมือจัดฟันเวลารับปริญญาหรือแต่งงานได้
แต่ถ้าจะเอาเครื่องมือจัดฟันเฉพาะฟันหน้าออกชั่วคราวก็ทำได้ แต่ต้อง
ปรึกษาหมอก่อนว่าให้ถอดออกได้กี่วัน มีค่าใช้จ่ายเท่าไร
กำลังจัดฟันอยู่ รู้สึกว่านอนกัดฟันมากขึ้น เพราะอะไร
ถ้าไม่เคยนอนกัดฟันมาก่อน แต่ขณะจัดฟันได้มีการเคลื่อนฟัน
อาจมีบางตำแหน่งที่สบไม่สม่ำเสมอ ซึ่งอาจเป็นสาเหตุให้นอนกัดฟันได้
แต่มักเป็นชั่วคราว ในกรณีที่มีการนอนกัดฟันอยู่ก่อนแล้ว ในขณะจัดฟัน
อาจมีการนอนกัดฟันมากขึ้นหรือน้อยลงก็ได้ ซึ่งเมื่อจัดฟันเสร็จแล้ว
ถ้ายังมีการนอนกัดฟันอยู่ ควรปรึกษาทันตแพทย์ที่เชี่ยวชาญด้านทันต-
กรรมบดเคี้ยวเพื่อการรักษาที่เหมาะสม เนื่องจากการนอนกัดฟัน
จะทำให้ฟันสึก และอาจเป็นอันตรายต่อฟันและอวัยวะรอบรากฟันได้
จัดฟันได้ประมาณสี่เดือนแล้ว สังเกตว่าหลังใส่เหล็ก
ไม่นาน ฟันเหลืองมาก อย่างนี้ฟันยังปกติหรือเปล่า
จะเกี่ยวกับฟันตายไหม
เวลามีเครื่องมือจัดฟันโลหะบนฟันจะดูฟันเหลือง ถ้าเหลืองทุกซี่
ไม่ใช่ฟันตายหรอก ควรดูแลความสะอาดฟันและเครื่องมือจัดฟันให้ดี
ขูดหินปูนทุก 6 เดือน ถ้ายังดูเหลืองอยู่ก็รอจนถอดเครื่องมือจัดฟันก่อน
ฟันก็จะดูดีขึ้น
ฟันผุระหว่างจัดฟัน จะอุดฟันได้หรือไม่
ได้ บางกรณีอุดได้เลยถ้าเครื่องมือจัดฟันไม่ขัดขวางการอุด
บางตำแหน่งต้องเอาลวดจัดฟันออก บางตำแหน่งอาจต้องถอดเครื่องมือ
จัดฟันที่ซี่นั้นออก (โดยเฉพาะแหวนจัดฟัน) อย่าลืมว่าระหว่างจัดฟัน
ต้องไปตรวจเช็คฟันทุก 6 เดือนเป็นอย่างน้อยนะจ๊ะ
ใช้ไหมขัดฟันบ่อย ๆ จะทำให้ฟันห่างหรือไม่ แล้วจะมีผล
ต่อการจัดฟันหรือไม่
ระหว่างจัดฟันควรใช้ไหมขัดฟันเพื่อกำจัดคราบจุลินทรีย์ที่อยู่ตรงซอก
ระหว่างซี่ฟัน และไหมขัดฟันไม่ทำให้เกิดฟันห่าง
ฟันที่ใส่ครอบอยู่จัดฟันได้ไหม
ได้ โดยใช้แบร็กเก็ตติดไปบนครอบฟันด้วยวัสดุยึดพิเศษที่เลือกให้
เหมาะกับวัสดุของครอบฟัน แต่แบร็กเก็ตอาจจะยังคงหลุดได้ง่าย ควร
ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ ถ้าเป็นฟันหลัง มักใส่แหวนจัดฟันหรือแบนด์
ไม่ทราบว่าใส่ยางแยกฟันนาน ๆ เป็นเดือนจะมีผลข้างเคียง
ไหมครับ
ระวังอย่าให้ยางแยกฟันหลุดลงไปอยู่ใต้เหงือกซึ่งจะทำให้เหงือก
อักเสบได้ และเลี่ยงอาหารเหนียวที่จะดึงยางออกมา ถ้ายางหลุด
ช่องแยกฟันจะค่อย ๆ ปิด พอถึงวันที่หมอนัด ฟันอาจแน่นไป ใส่แหวน
จัดฟันยาก
ถ้าต้องย้ายที่อยู่หรือต้องการเปลี่ยนหมอควรทำอย่างไร
อย่าทิ้งหรือหนีหายไปเฉย ๆ ให้แจ้งหมอฟันคนเดิมทันทีเพื่อขอ
ประวัติการรักษาทั้งหมดที่มี ได้แก่ ฟิล์มเอกซเรย์ แบบพิมพ์ฟัน รูปถ่าย
นำไปส่งต่อให้ทันตแพทย์จัดฟันคนใหม่เพื่อให้การรักษาเป็นไปอย่างต่อเนื่อง
ถ้ามีข้อสงสัยเกี่ยวกับการจัดฟันสามารถปรึกษาได้ที่ไหน
ปรึกษาหมอฟันประจำตัว หรือสมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทย www.thaiortho.org
Loading ...
